English

· Hestoria
· Sociu-Llinguística
· Territoriu
· Dialeutos
· Llexislación
· Espublizaciones
· Bibliografía
· Lligazones
· Noticias


Documento sin título
Cabeiras Nuevas
· Conferencia "La Llingua Llïonesa nel Sieglu XXI"
· Entaman los primeiros cursos de llïonés nas escuelas públicas
Cursos de Llïonés en Coyanza y Villamañán
III Cursu de Llingua Llïonesa en Mansiella
II Cursu de Llingua Llïonesa en Zamora
· L'Asociación de Profesores de Llïonés pide "respetu"

· L'Ayuntamientu de Llión quier entamare la docencia de Llïonés nas escuelas

· Muerre la escritora Eva González
· UPL pauta cul PSOE en Llión un documentu que reconoz la Llingua Llïonesa

Webstats4U - Free web site statistics

 

 


SociuLlinguística

La sociollnguística, la disciplina científica que deprende sobru la llingua y las suas rellaciones cuna sociedá, ye abondu complexa nel casu de la Llingua Llïonesa. La presencia del Llïonés nas situaciones cotidianas ye abondu enforma, peru la conciencia verdadeira de los falantes varía bastante.

Después de más de 130 años en que’l primer trabayu sobru’l Llïonés modernu viera la lluz, la respuesta de la sociedá llïonesa, peru particularmente de la comunidá científica y las alministraciones, fou y ye probe.

 

COMUNIDÁ CIENTÍFICA

En tol sieglu XIX las investigaciones sobru’l Llïonés yeran mui poucas y de visión parcial sobru una parte del árïa’l Llïonés. Las escasas investigaciones ou ensayos esistentes pur entoncias concebían la llingua cumu daqué particular, únicu y esclusivu de la comarca, rexón o ámbitu d'estudiu ensin rellación cunos demás llugares del domiñu, quedandu cumu meros dialeutos del castellán ou arcaísmos llatinos ensin desendolque cumu llingua. Los estudios del Llïonés en Miranda, la gran mayoría feichos pur Vasconcellos, trataban a la llingua tamién cumu dalgu propiu ya inclusu cumu dialeutu del pertués cun rasgos del castellán.

Yera, en resume, una visión parcial y dialeutizada de la llingua.

Fou necesariu’l trabayu de Menéndez Pidal, espublizaú en 1906, pa que la comunidá científica tuviera una visión xeneral del Llïonés nel sou conxuntu, cumu asina denuncia’l propiu autor: “Creigu, amás, d’utilidá científica l'apresentare formandu un conxuntu ciertas particularidaes dialeutales de todas estas rexones, qu'ata agora se tenían miradas cumu ailláu ou independientes, pa facere vere, nu que puede algamase guei, la rellativa xunidá del Llïonés modernu, especialmente del ocidental, dende Miranda ata L.luarca. Los asturianos suelen mirar el sou bable cumu cousa mui peculiar, cuasi esclusiva d’eillos; pur contra un zamorán ou salmantinu creyerá que la fala vulgar de la sua tierra ye castellán, a vegadas mal faláu, ensin albidrare que n'eilla haiga restos d’un dialeutu d’orixe y desendolque desemeyaos del castellán, y, a la fin, el llinguax de Miranda ye consideráu cumu dialeutu pertués. Tou estu esplícase por falta d’un cuadru de conxuntu del dialeutu Llïonés”. (El Dialecto Leonés – Ramón Menéndez Pidal). Cun esta introdución, Pidal creya y desendolca la primeira visión xeneral del domiñu llinguísticu cun criteriu filolóxicu, estableciendu los rasgos fonéticos principales de la nuesa llingua.

Ensin embargu Menéndez Pidal sige considerandu al Llïonés cumu dialeutu. Na época, una llingua yera tala cuandu tenía rangu d’oficialidá, gran tradición lliterarira y altu prestixu social. Asina que tolas llinguas peninsulares yeran consideradas dialeutos, aparte del castellán y pertués.

Esta visión decimunónica sige entovía en deillos llinguistas ya investigadores, diendu a la escontra de lu que diz milentos estudios. Por eillu nun ye raru sintir a filólogos dicire que’l Llïonés ye un dialeutu argumentandu cualquier entamu propiu d’outros tiempos que de rïalidaes. Nesti sen, la definición oficial de la comunidá científica hespañola sobru la llingua llïonesa ye "un conxuntu de dialeutos que se falan ou falaban nel territoriu del vieyu Reinu de Llión".

 

COMUNIDÁ ALMINISTRATIVA

Vientes goviernos nun fizun más que sigire la trayeutoria desprestixu del Llïonés, arrqueixándulu al grau de fala mui vulgar del campu. Nin tan siquiera movimientos ou partíos llïonesistas tuvun feichu res sobru’l Llïonés, mui en bona parte pur una comunidá científica qu’enxamás amuesóu interés más allá de la curiosidá llinguística. Sálvanse los casos de la variante mirandesa, considerada cumu cooficial nesta parte del autual Portugal, y mui probemente la variante pachueza, na rexón de L.laciana cun deillas amuesas d’esporpoye na plana particular y dalgunas ñiciativas públicas.

La cabeira reforma del estatutu d’autonomía de la comunidá de Castiella y Llión incluye al Llïonés cumu parte patrimoñal, afinxandu la necesidá de regularizar el sou usu y promoción. Igualmente son siñalables las aiciones desendolcadas pul partíu políticu Unión del Pueblo Leonés (UPL) que face un apueste nidiu pula Llingua Llïonesa sofitandu clases, cursos, proyeutos d'investigación y documentación pública billingue, qu'averan y renormalizan la situación de la nuesa llingua ente la sociedá.

 

SOCIEDÁ

El sistema educativu obligatoriu impusu criterios discriminatorios escontra'l Llïonés, inclusu castigandu físicamente a los niños que dixeran tan siquiera palabras ou xiros llïoneses. Deillos informes pedagóxicos sobru'l territoriu llïonés afirmaban a entamos del sielgu XX que'l grau d'analfabetismu yera mui altu, cuasi del 95% la población, y qu'esti analfabetismu promovía que la xente "falara mal" cun espresiones "incultas". Pa solucionalu'l sistema educativu fou afinxáu a gran velocidá pasandu en menos de 60 años a tasas d'alfabetización en castellán del 98%. Cun eillu, minorizábase a la Llingua Llïonesa cumu lu propiu de los analfabetos qu'enantias s'espresaban asina.

Si la comunidá científica nun lu investiga y lu desprestixa ou considera comu falas llariegas, y l’alministrativa nun fai xeitos empobinaos al desendolque y represtixu del Llïonés, díficilmente la sociedá llïonesa puede amosar interés nel sou caltenimientu ou deprendizax.

Ensin embargu paez que los cabeiros movimientos desendolcaos por asociaciones culturales y particularmente pol nacionalismu llïonés favoritibles nun solu de la recuperación de la llingua sinón de la sua oficialidá, dan frutos granibles na voluntá y deseyu por deprendizax del Llïonés.


© 2007 - El Fueyu - elfueyu@gmail.com